पहाडी क्षेत्रमा बढे दुर्घटनाः “जनयुद्धमा भन्दा धेरै सर्वसाधरणले ज्यान गुमाउदै छन् सडक दुर्घटनामा”

रूपक यात्री,काठमाडाैँ

रोकिएन दुर्घटना, लगातार मानवीय क्षति

मंसिर २१ गडोटीमा शनिबार राति भएको जिप दुर्घटनामा मृत्यु हुनेको संख्या ४ पुगेको छ भने घटनामा अन्य ४ जना घाइते भएका छन् । दिपायलबाट बोग्टानतर्फ जाँदै गरेको म १ च ५५० नम्बरको जिप बोगटान फुड्सिल गाउँपालिका वडा नम्बर ७ मा दुर्घटना भएको थियो । जिप सडकबाट करिब २०० मिटर तल खसेको प्रहरीले जनाएको छ ।

यस्तै मंसिर २० गते मात्रै हुम्लाको सिमकोट गाउँपालिका–७ डाँडाफयाको जबुका नजिकै लु २ च २१०२ नम्बरको बलेरो जिप दुर्घटना हुँदा चार जनाको घटनास्थलमै मृत्यु भएको छ भने एक बच्चासहित सात जना घाइते भएका थिए । सिमकोटबाट बिरामी लिन हेप्काखोला गएको जिप बिरामी बोकेर सिमकोट फिर्ता हुने क्रममा सो दुर्घटना भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय हुम्लाले जनाएको छ । यि त केवल पछिल्लो समय भएका केहि प्रतिनिधि दुर्घटना मात्रै हुन् । आखिर पहाडि इलाकामा किन बढिरहेका छन् सवारी दुर्घटना ?

दुर्घटनामा दैनिक ७ जनाको मृत्यु, पहाडी क्षेत्रमा बढे दुर्घटना

बितेका ५ वर्षको सवारी दुर्घटनाको तथ्याङ्क हेर्दा भयावह स्थिति देखिन्छ ।

६ वर्ष  ४ महिनामा नेपालमा ६० हजार दुर्घटना भएको प्रहरी तथ्याङ्क छ । दुर्घटनामा १४ हजार  ६ सय ३४ भन्दा बढीको मृत्यु भएको छ । प्रहरीका अनुसार, २०७१ र ०७२ मा ९ हजार १ सय ४५ सवारी दुर्घटनामा २ हजार ४ जनाले ज्यान गुमाए । २०७२ र ०७३ मा १० हजार १३ सवारी दुर्घटनामा २ हजार ६ जनाको ज्यान गयो । यस्तै २०७३ र ०७४ मा १० हजार १ सय ७८ दुर्घटनामा भए र २ हजार ३ सय ८४ जनाको मृत्यु भयो । २०७४ र ७५ मा २ हजार ५ सय ४१ जनाको मृत्यु भयो । यस्तै २००७ र ०७६ मा १३ हजार ३ सय ६६ दुर्घटनामा २ हजार ७ सय ८९ जनाको मृत्यु भयो । २०७६,७७ मा २२ सय ५५ को मुत्यु भयो । चालु आर्थिक वर्षको ४ महिनामै ५ हजार ६ सय ४ दुर्घटनामा ६ सय ५ को मृत्यु भैसकेको छ ।

स्राेत नेपाल प्रहरी

नेपालमा हरेक दिन ३७ देखि ४० सम्म दुर्घटना हुने गरेका छन् । उसो त हरेक दिन नेपालमा सवारी दुर्घटनामा ७ जना नागरिकको मृत्यु हुने गरेको छ । १२ जना गम्भीर घाइते हुने गरेका छन् । नेपाल प्रहरीको यो तथ्याङ्क हेर्दा वार्षिक १४ हजार भन्दा बढी सवारी दुर्घटना भइरहेका छन् । वार्षिक सवारी दुर्घटनामा २ हजार ५ सय ५५ जनाले ज्यान गुमाउनु परेको छ भने ४ हजार ३ सय भन्दा बढी घाइते हुने गरेका छन् ।अझ मृत्यु हुनेमा ३० प्रतिशत बालबालिका अर्थात् देशका कर्णाधार छन् । देशलाई चाहिने असल नागरिक भकाभक सवारी दुर्घटनामा परेका छन्–मरेका छन् । देश हाँक्ने अशल नागरिक अकालमा मृत्युवरण गरिरहेका छन् ।

चालककै कारण दुर्घटना हुने गरेको प्रहरीको भनाइ छ । पछिल्लो समय त पहाडी इलाकामा ठूला सवारी दुर्घटना भइरहेका छन् । सडकको अवस्था र तीव्र गतिका कारण पहाडी इलाकामा अत्यधिक दुर्घटना हुने गरेका छन् । ट्राफिक प्रहरी पनि शहरमा मात्रै केन्द्रित देखिन्छ । समयमै पहाडको ट्राफिक व्यवस्थापनमा ध्यान नदिने हो भने निकट भविष्यमा यस्ता दुर्घटना नदोहोरिएलान् भन्न सकिन्दैन । पहाडी इलाकामा सोचेअनुसार ट्राफिक प्रहरी राख्न नसकेको प्रहरी पनि स्विकारोक्ति छ । तर चालकले ट्राफिक नियमको पालना गरे निकै हदसम्म दुर्घटना कम गर्न सकिन्छ भन्नेमा शंका छैन ।

चालक, सडकको अवस्था र पुराना सवारी साधन सडक दुर्घटनाको मुख्य कारण
सडकलाई देश विकासको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पूर्वाधार मानिन्छ । विकासक्रमसँगै नेपालमा सडक विस्तारको क्रम पनि तीव्र छ । तर सडकमा सवारी दुर्घटनाको संख्या बढिरहेको छ । सवारी सञ्चालन, यात्रुको दौडधुप, सडकको अवस्था र यसको नियमन जुनसुकै क्षेत्रमा लापरबाही छ । सडकको दूरावस्था, सवारी धनी, चालक र यात्रुको लापरबाही तथा सरकारी गैरजिम्मेवारीपनाका कारण सवारी दुर्घटना र त्यससँग सम्बन्धित घटना बढिरहेका छन् । सानो होस् या ठूलो दुर्घटना नभएको दिन नै छैन ।

अत्यधिक गति, मादक पदार्थ सेवन, सवारी चलाउँदाचलाउँदै निदाउने चालकका देखिएका कमजोरी हुन् । चालकपछि दुर्घटनाको अर्को कारक होः थोत्रा सवारी साधन । चालकले चाहेर पनि सवारी साधन नियन्त्रणमा ल्याउन सक्दैन । अर्कातिर यिनै थोत्रा सवारी साधनले रुट परमिट पाएका छन् र यात्रुलाई गन्तव्यमा पुग्नै पर्ने बाध्यता छ । थोत्रा सवारी साधनमा क्षमता भन्दा बढी भारवहनले पनि दुर्घटना हुने गरेको छ । नेपालका अधिकांश रुटमा कुनै नै कुनै यातायात कम्पनीको सिन्डिकेट जीवितै छ । त्यसैले दुर्घटना नरोकिएको पोखरेलको भनाइ छ ।

चालक, सवारी साधनपछि दुर्घटनाको अर्को प्रमुख कारक होः नेपालका जिर्ण सडक । सडकमा कहीँ कतै देखिने अलकत्राको कालो टाटोले भन्छः यो सडक कुनै कालखण्डमा पिच भएको थियो । ठेकेदारले समयमा काम नगरिदिने, गर्दा पनि गुणस्तरहीन गरिदिने र पछिल्लो पटक बाढीपहिरोको चपेटामा जनता झैँ नेपाली सडक पनि परेर जिर्ण बनेका छन् । भारबहन क्षमता भन्दा बढी चापका सवारी साधन र तनावमा रहने सवारी चालकका कारण सर्वसाधारणको एकै चिहान अर्थात् हत्या नै हुने गरेको छ भन्दा अन्यथा नहोला ।

सरकारको उदानिता,सडक दुर्घटनामा जादैँन ध्यान
२१ महिनाअघि सरकारले सबैभन्दा ठूलो फड्को मारेको भनेर घोषणा गरिएको क्षेत्र हो सिन्डिकेट अन्त्य । यातायात व्यवसायीले राजमार्गमा कब्जा गरेका छन् र थोत्रा सवारी साधन २० वर्ष नपुगी थन्कने छैनन् । घ्याच्चघ्याच्च गर्दै, क्षमता भन्दा बढी यात्रु बोक्दै गाडी चलिरहन्छन् । पहाडमा तिव्रगती,मापासे र ओभरलोडका कारण सवारी दुर्घटना बढिरहेका छन् ।

स्मरण होस् १0 वर्ष युद्ध हुँदा १७ हजार मान्छे मारिए राज्यपक्ष र विद्रोही पक्षबाट । त्यो मरण व्यवस्था परिवर्तनका लागि थियो । तर पछिल्लो पाँच वर्ष सात महिनामा १२ हजार ६ सय मानिस मरेका छन् सवारी दुर्घटनामा । १० वर्षे सडक दुर्घटनाको अवस्थालाइ हेर्ने हो भने १० वर्षे जनयुद्धमा भन्दा धेरैले ज्यान गुमाएका छन् ।

यस विषयमा राज्य पनि सम्वेदनशील बनेको देखिदैन । हरेक दिन सवारी दुर्घटनामा ७ जनाको अनाहकमा मृत्यु हुन्छ र १२ जना घाइते हुन्छन् । अझ भनौँ घाइते परिवारको जिन्दगी कसरी चलिरहेको होला भन्ने विषयमा राज्यको चासो गएको देखिदैन । सवारी दुर्घटना बारे राज्य बेलैमा सचेत नभए निकट भविष्यमा अवस्था भयावह हुनसक्छ र देश कुनै ठूलो युद्धमा हारेर बाँचेका घाइते अपाङ्गहरूको बस्ती हुने खतरा छ ।