“विकासका नाममा कर्णाली सरकारले निम्त्याएकाे विनाश”

रूपक यात्री,डाेल्पा दुनैँ  ( पहिलाे पटक प्रकाशित २०७६ असाेज ३ गते )

डाेल्पासदरमुकाम दुनै,असुरक्षित शहर
चारैतिर हरियाली डाँडाकाँडा, फेदीमा सुन्दर बजार । बजारको तिरैतिर बगिरहेको ठूली भेरी नदी । हेरौँ हेरौँ लाग्ने यो सुन्दरबजार हो डोल्पा सदरमुकाम दुनै बजार । कर्णाली प्रदेशको हिमाली जिल्ला डोल्पा । दुनै सदरमुकाम रहेको डोल्पा जिल्ला ७ हजार ८ सय ८९ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलसहित नेपालको सबैभन्दा ठूलो जिल्लाका रुपमा परिचित छ । क्षेत्रफलका आधारमा सबैभन्दा ठूलो जिल्ला मानिने डोल्पाले नेपालको ५ दशमलव तीन छ प्रतिशत भूभाग ओगटेको छ । समुन्द्री सतहभन्दा १ हजार ५ सय २५ देखि ७ हजार ६ देखि २५ मिटर उचाइमा डोल्पा अवस्थित छ । सदरमुकाम दुनै बजार भने २ हजार ८५ मिटरको उचाइमा छ ।

ठूली भेरी नगरपालिकाको वडा नम्बर ३ मा पर्ने दुनै बजारमा करिब ५ सयभन्दा बढी घरदुरी छन् भने करिब ३ हजार मान्छे दुनै बजारमा बसोबास गर्ने गरेको सरोकारवाला बताउँछन् । दुनै बजारको छेवैबाट ठूली भेरी नदी बग्दछ । नदीबाट प्रवाह हुने चिसो हावा र सुसाइरहने आवाजले पर्यटकलाइ समेत मोहित बनाउँछ । हेर्दा जति सुन्दर देखिन्छ बजार, बर्खायाममा त्यति नै जोखिम पनि छ । वर्षायाममा झण्डै साढे एकलाख क्युबिक फिटभन्दा धेरै पानीको बहाव बढ्ने गर्छ । डोल्पा सदरमुकाम दुनै बजार नेपालकै उच्च जोखिमको सदरमुकाममध्ये पर्दछ । वर्षायाममा उर्लेर आउँने बाढीको यात्रामा वर्षौँवर्षदेखि स्थानीय बाँचिरहेका छन् ।

दुनैका स्थानीय वर्षायाममा बाढीले बगाउने डरको चिन्तामा निन्द्रा नै नलाग्ने गरेको बताउँछन् । दार्चुलाको घटना डोल्पा सदरमुकाममा दोहोरिनेमा स्थानीय वर्षायाममा सधैँ चिन्तित देखिन्छन् ।

सरोकारवालाका अनुसार, दुनै बजारमा एक सय घर बाढीको उच्च जोखिममा छन् । नदीको दोहन र नदी नै अतिक्रमण गरी घरनिर्माण गर्नाले पनि जोखिम बढदै गएको छ । दुनैका स्थानीयले जोखिमको बेवास्ता गर्दै हिँउदमा भेरी नदीको छेउबाटै तटबन्धन गरेर भए पनि घर बनाउने कार्य जारी राखेका छन् । हिउँदमा त्यसरी बनाइएका घर धेरै जोखिममा पर्ने गरेका छन् ।

नदीको दोहन र अतिक्रमण पहिले देखिनै भएकाले अहिले रोक्न नसकेको सरोकारवालाको भनाइ छ । दुनै बजारको संरक्षणको विषयमा गम्भीर भएको जिल्ला प्रशासन कार्यालय बताउँछ तर नदीको दोहन र अतिक्रमणबारे केही गर्न नसकेको आरोप प्रशासनलाई लागिरहेको छ । जोखिम हरेक वर्ष बढेको भन्दै जिल्ला प्रशासन कार्यलय डोल्पा नदी अतिक्रमण गरी निर्माण गरिएका संरचना भत्काइने दाबी गर्छन् प्रमुख जिल्ला अधिकारी मुकेशकुमार केशरी ।

सदरमुकाम व्यवस्थित बनाउन लागिपरेको प्रशासनको दाबी छ । जोखिम न्युनिकरण गर्न नदीको दुवैतिर तारजाली निर्माणको काम भइरहेको प्रशासनको भनाइ छ । दुुनै बजारको संरक्षणका लागि भन्दै जलउत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण कार्यालय डोल्पाले पनि विभिन्न समयमा नदीको किनारमा तटबन्ध निर्माणको काम गर्छ । तर वर्षायाममा आएको बाढीले बगाएर लैजान्छ, स्थानीय सधैँ त्रासमै बाँचिरहेका छन् । सरकारले केही पहल गरिदिनु पर्ने भन्दै दुनै बजारका स्थानीय हारगुहार गरिरहेका छन् ।

जोखिम न्युनिकरणमा करोडौँ,झारा टार्ने काममा सीमित
त्यसो त दुनै बजार संरक्षणका लागि कामै नभएको भने होइन । बेलाबेला बजार संरक्षणका लागि करोडौँ रुपैयाँ आउँछ तर जोखिम उत्तिकै छ । दुनै बजार संरक्षण गर्न केन्द्रीय योजनाअन्तर्गत नदीको दुवै किनारमा २३ हजार ५ सय ८५ घनमिटर ढुंगा हालेर जाली भर्ने काम भ्याटसहित २७ करोड रुपैयाँको हाराहारीमा ठेक्का कन्काई थोदुङ जेबी कन्सट्रक्सनलाई दिइएको थियो । २७ करोड रुपैयाँको ठेक्का १६ करोड रुपैयाँमा मुख्य ठेकेदारले ठेक्का बेचेका थिए । जसका कारण कार्यक्रम गुणस्तरहीन हुने स्थानीयले आरोप पनि लगाइरहेका छन् । ११ करोड रुपैयाँ बढी नाफा लिएर रक्षा वल्र्ड कन्ट्रक्सन फर्मलाई ठेक्का जिम्मा दिइएपछि काम गुणस्तरहीन हुनसक्ने स्थानीयको आशंका छ । ठेकेदारले कामको सुरुवातमै कमसल काम गर्न थालेपछि यसको निगरानी र कामलाई गुणस्तर बनाउन स्थानीयस्तरबाटै वडा नम्बर ३ मा अनुगमन समितिसमेत बनाइएको थियो ।

यसरी दुनै बजार संरक्षणका लागि भन्दै करोडौँ रकम खर्च भइसकेको छ तर जोखिम हरेक वर्ष बढ्दो छ । दुनै बजार संरक्षणका लागि आएको रकममा व्यापक अनिमितता हुँदा सरकारी रकम बालुवामा पानी भइरहेको छ । विपत् व्यवस्थापनका नाममा विभिन्न समिति गठन गर्दै करोडौँ रकम घोटाला हुँदा सम्बन्धित निकायले पनि केही गर्न नसकेको गम्भीर आरोप स्थानीयले लगाइरहेका छन् ।

कमजोर प्राविधिक इस्टमेट र मुख्य ठेकेदारको स्वार्थका कारण दुनै बचाउ कार्यक्रम संकटमा परेको स्थानीय बताइरहेका छन् । दुनै बचाउ कार्यक्रमको सुरुवातमै गुणस्तर नभएको भन्दै चौतर्फी विरोध भएको थियो । तर १६ करोड रुपैयाँमा जिम्मा लिएका ठेकेदार भने मापदण्ड अनुसारको काम गर्ने ठेकेदारको दाबी छ । सरकारले बजेटमात्रै खन्याएर हुँदैन । कामको पनि अनुगमन गर्नु पर्ने देखिन्छ । अनुगमनकै अभावमा डोल्पाका हरेक विकास निर्माणका काममा घोटाला हुने गरेको डोल्पाली नागरिकको गुनासो छ ।

पहिरोको जोखिमबीच बस्तीमाथि सडक निर्माण ,
प्रदेश सरकारले उपेक्षा गरेको स्थानीयको आरोप

सदरमुकाम दुनै बजार हेर्दा जति सुन्दर छ । बजारको पेरिफेरीमा विचरण गर्ने हो भने त्यस्तो देखिदैँन । हिलाम्य सडक, फोहोर व्यवस्थापन र खानेपानीको चरम समस्या भोगिरहेको छ दुनै बजार । सदरमुकाम जस्तो ठाउँमा ढलको व्यवस्था छैन, ढल निर्माण नभएकै कारण फोहोर सबै भेरीमा फालिन्छ ।

यतिसम्मकी चर्पीको प्यान नै नदीतिर तेस्र्याइएको छ । सरोकारवाला निकाय भने बजार सरसफाइका नाममा नौटंककी गरेको देखिन्छ । ढल जति नदीमै फाल्नाले भेरी नदी दुर्गन्धित बन्दै गएको छ । दुनै बजारमा सार्वजनिक शौचालयसम्म छैन । जसका कारण खुला दिशामुक्त अभियानले पूर्णता पाएको देखिदैँन । सार्वजनिक शौचालय नहुँदा आन्तरिक र बाह्य पर्यटक पनि मर्कामा पर्ने गरेका छन् । तर सदरमुकामका समस्या समाधान गर्नतर्फ जिल्ला प्रशासन लागि परेको बताउँछ ।

केही समय यता त दुनैका रैथाने स्थानीय थप चिन्तित छन् । कारण हो ः कर्णाली प्रदेश सरकारले बस्तीमाथि बनाउन लागेको सडक । स्थानीयका अनुसार भेरी नदीका कारण दुनै बजार जोखिममा देखिएका बेला डोल्पा जिल्ला अदालतको सरस्वती मन्दिरमाथि भिरको बाटो हुँदै तिप्लासम्मको सडकले थप जोखिम बढेको स्थानीय बताउँछन् । प्रदेश सरकारले सडक निर्माण गर्ने अर्को विकल्प हुँदा पनि स्थानीयसँग परामर्श नै नगरी बस्तीमाथिबाट सडक निर्माण गरेर उपेक्षा गरिएको स्थानीय ओमेन्द्र केसीको भनाइ छ ।

स्थानीयका अनुसार, वर्षायाममा बेलाबेला पहिलो आइरहन्छ । सडक त बन्दैछ पहिरो कतिखेर आउने र बस्ती तथा खेतबारी र घरसमेत संकटमा पर्ने हो भन्ने पिरलो छ । विकास आवश्यक छ तर विकासमा नाममा बस्ती नै जोखिममा पार्नु पक्कै गैरजिम्मेवारीपनको पराकाष्टा हो । दुनैबजारको जोखिम कम गर्नेतर्फ ध्यान जान जरुरी छ ।

- Advertisement -

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

- Advertisement -

भर्खरै

रोकिएन बलात्कारःदैनिक ७ बलात्कारका हुने गरेकाे तथ्य सार्वजनिक !

रुपक यात्री,काठमाडाैँ महात्तरीको बर्दिबासमा ६ वर्षीया बालिकाको बलात्कारपछि हत्या भएपछि आन्दोलन चर्कदै गएको छ । त्यसोत नेपालमा हेरक वर्ष बलात्कारका घटना बढिरहेका छन् भने चालु...

बिमा समिति र कम्पनीले कोरोना बिमासम्बन्धी निर्देशन पालना नगरेकाे भन्दैःअर्थ मन्त्रालय आक्रामक बन्दै, तीन दिनभित्र कोरोना बिमा दाबी भुक्तानी गर्न पुनः निर्देशन

नयाँ पत्रिका, गत १८ कात्तिकमा सात दिनभित्र कोरोना बिमाको दाबी भुक्तानी कार्यान्वयन गर्न दिएको निर्देशन बिमा समिति र कम्पनीहरूले पालना नगरेपछि अर्थ मन्त्रालयले तत्काल भुक्तानी...

रामचन्द्र पौडेलले भनेःकेपी ओली हत्या मुद्दामा जेल परेका हुन्, मजस्तो लोकतन्त्रका लागि होइन

रासस,प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली कांग्रेसका वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेलले प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली लोकतन्त्रका लागि नभई व्यक्ति हत्या मुद्दामा १४ वर्ष जेल बसेको बताएका...

मंसिर २२ मा नायिका श्वेता खड्का काे सँग गर्दैछिन् बिहे ?

काठमाडाैँ,नायिका श्वेता खड्का बैबाहिक जीवनमा बाँधिने भएकी छिन् । श्वेताले मंसिर २२ गते बिहे गर्ने पक्का भएको छ । बिहेका लागि निम्तो कार्ड समेत...
- Advertisement -

यो पनि पढौँ

- Advertisement -